Yılın bazı aylarında Dolunay’a baktığınızda Ay’ın daha büyük ve daha parlak olduğunu düşündünüz mü? Eğer gökyüzü gözlemcisiyseniz muhtemelen bu düşünceye kapıldığınız bir an olmuştur. Aslında bu olay “Süper Ay” olarak adlandırılıyor.

Peki nedir bu Süper Ay? Ne zaman ve nasıl olur? Süper Ay ismi nereden geliyor? Gerçekten de ismi gibi süper mi? Tüm bu soruların cevabına birlikte bakalım.

Süper Ay, Ay’ın Dünya’ya en yakın konumunda (Yerberi) ve yeni ay veya dolunay evresinde olduğu zaman gerçekleşir. Bu tanıma göre yılda birkaç süper ay olabilir. Yeni ay evresi Dünya’dan görünmediği için görsel olarak bizi daha çok dolunay evresindeki süper ay etkiler.  

Süper Ay diğer gecelerdeki dolunaydan daha büyük ve daha parlak görünür. Bunun sebebi Ay’ın Dünya etrafında izlediği yörüngenin eliptik bir şekle sahip olmasıdır. Sonuç olarak Ay ile Dünya arasındaki uzaklık yıl boyunca değişir.

Credit: NASA/JPL-Caltech

Bu eliptik yörüngenin en uzak noktası yeröte (apogee), en yakın noktası ise yerberi (perigee) olarak adlandırılır. Yeröte noktasında Ay Dünya’dan ortalama olarak 405.500 kilometre, yerberi noktasında ise 363.300 kilometre uzaklıktadır.

Credit: NASA/JPL-Caltech
https://www.jpl.nasa.gov/edu/images/activities/supermoon_distance.png

Yerberi noktasında görülen bir dolunay, en uzak noktada görülen dolunaydan %14 daha büyük ve %30 daha parlak görünür. Bu daha büyük ve parlak görünen Ay “Süper Ay” olarak adlandırılır. Yeröte noktasında bulunan bir dolunay ya da yeni ay ise “Micromoon” olarak adlandırılır.

Boyutu ve Parlaklığı

Süper Dolunay, Dünya’ya çok yakın olduğu için bir Mikro Dolunay’dan yaklaşık %30 daha parlak ve ortalama bir Dolunay’dan yaklaşık %14 daha büyük görünür. Daha parlak olmasının nedeni Dünya’ya yakın noktada olduğu için yüzeyinden yansıyan Güneş ışınlarının Dünya’ya daha fazla ulaşmasıdır.

Credit: NASA/JPL-Caltech
https://www.jpl.nasa.gov/edu/images/activities/supermoon_size_brightness.png

Ay Yanılsaması

Dolunay ufuktan doğarken ya da batarken çok büyükmüş gibi görünür. Aslında bunun sebebi Ay yanılsaması dediğimiz olgudur. Normal bir dolunay zamanında da bunu fark edebilirsiniz. Yani bu büyüklüğün sebebi bir Süper Ay olması değil, tamamen göz yanılsamasıdır. Ufka yakınken Ay’ın boyutunu karşılaştırabileceğimiz birçok nesne vardır ve bu karşılaştırma sonucu Ay bize büyükmüş gibi görünür. Tepe noktasına çıktığında ise karşılaştırabileceğimiz nesneler olmadığı için küçükmüş gibi görünür. Oysa Ay’ın ufuktaki ve tepe noktasındaki boyutları aynıdır.

Süper Ay İsmi Nereden Geliyor?

Süper Ay aslında resmi bir astronomik terim değildir. Bu terim ilk olarak astrolog Richard Nolle tarafından 1979’da ortaya atıldı.

Nolle’nin tanımına göre, bir dolunay veya yeni ayın, Dünya’ya en yakın yaklaşımının %90’ı bir Süper Ay olarak adlandırılıyor. Yani bu tanıma göre herhangi bir yılda birkaç süper ay görebilmemiz mümkün.

Süper Çiçek Kanlı Ay Tutulması

Mayıs ayının dolunayını özel yapan durumlar hem Dünya’ya en yakın konumda olması hemde tam bir tutulmanın gerçekleşmesidir.

Maksimum tutulma sırasında Ay kırmızımsı bir renk alacağı için bu olaya “Kanlı Ay” denir. Ay tutulması sırasında Ay’a çok az ışık ulaştığı için kırmızı renkte görünür.

Credit: Seray Tekin

Tutulma esnasında Dünya Güneş ve Ay’ın ortasındadır ve güneş ışığının çoğunu engeller. Ancak Dünya’nın kenarlarından bir miktar ışık Ay’a ulaşacaktır. Bu ışık Dünya atmosferinden Ay’a ulaşırken saçılıma uğrar. Bu saçılım “Rayleigh Saçılımı” olarak adlandırılır. Atmosferdeki mavi ışık kırmızı ışığa göre daha çok saçılır. Bu durumda Ay’a daha fazla kırmızı ışık ulaşır ve tekrar Ay yüzeyinden Dünya’ya yansır. Bu yüzden Ay kırmızı olarak görünür.

Credit: Bilim Genç-Tübitak
https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/gokyuzu_neden_mavidir_1.jpg
Çiçek Dolunayı” İsmi Nereden Geliyor?

Çiçek dolunayı, birçok bölgede bu ayda toprakların çiçeklerle kaplanması sonucunda bu adı almıştır.

Peki Biz Bu Tutulmayı Görebilecek Miyiz?

Tutulma maalesef ülkemizden görülemeyecek. Güney Amerika, Güneybatı Asya, Avustralya ve ABD’nin batısında gözlemlenebilecek.

Credit: NASA/JPL-Caltech
https://svs.gsfc.nasa.gov/4906
Süper Yeni Ay Tarihleri

Ayrıca 2021’de iki tane Süper Yeni Ay olacak. İlki 4-5 Kasım’da, diğeri ise 3-4 Aralık’ta gerçekleşecek. 

Süper Dolunay Tarihleri

Bu yılın süper dolunayları şu tarihlerde gerçekleşecek:

  • 28 Mart
  • 27 Nisan
  • 26 Mayıs
  • 24 Haziran

Eğer gökyüzünüz açık olursa bu akşamki Süper Ay’a bakmayı unutmayın.

Seray TEKİN

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s