İnsanoğlu dünya üzerinde var olduğu günden bu yana gökyüzüne hep yakın olmak ve gökyüzünü kendileriyle içselleştirmek istemiştir. Bundan dolayı çoğu takımyıldızı, gezegen ve galaksiye isim verirken  gündelik hayatta görülebilen nesnelerden esinlenilerek isim verilmiştir. Bu sayede gökyüzü ve insanlar arasında çok sağlam köprüler oluşturarak  zamanla insanların daha çok ilgisini çekmeye başlamıştır. Bu yazımızda insanoğlunun neredeyse en çok bildiği, tanıdığı, kepçeye benzettiği büyük ayı takımyıldızından bahsedeceğiz.

Bizim de içerisinde yer aldığımız kuzey yarım kürede yıl boyunca görülebilen Büyükayı takımyıldızı (Ursa Majör) çıplak gözle görülebilir. Aynı zamanda, takımyıldızları arasında en büyük üçüncü takımyıldızıdır.

NEDEN AYI DENMİŞ?

Öncelikle çoğunuzun  belki sesli belki de sessiz olarak söylediği noktaya değinelim: “Ayıya falan benzemiyor neden buna ayı denmiş?”. Çünkü takımyıldızında yer alan yıldızlar zaman içerisinde çok yavaş da olsa ciddi anlamda konum değiştirmişlerdir.

Büyükayı ve Aslan takımyıldızlarının şekil itibari ile zaman içerisindeki değişimi

Peki, ”Nasıl  yukarıdaki veriye ulaşıyoruz nereden biliyoruz?” diye soranlarınız olacaktır. Elbette bu veriye yıldızların hareketlerini hesaba katan yardımı ile yukarıdaki fotoğrafta yer alan verilere  ulaşıyoruz.

Şimdi konumuza geri dönecek olursak; Büyükayı takımyıldızı bölgesinde pek çok parlak galaksi bulunmaktadır. Ayının başının üzerindeki M81 ve M82 ikilisi, Ursa Majörün kuzeybatısındaki bir sarmal galaksi olan M101, yine aynı katalogda (Messier) yer alan M108 ve M109 bunlardan bazılarıdır

Hevelius’un büyükayı çizimi. Çizim aynalı bir teleskoptan bakılarak aynen çizildiği için ters çizilmiştir.

Büyükayı Takımyıldızında yer alan Miza-Alcor ikilisini ayrıt etmek eski bir görme yeteneği testi olarak kullanılırdı.

Mizar-Alcor ikilisi

BÜYÜKAYI SAYESİNDE KOLAYCA BULDUĞUMUZ YILDIZ NEDİR?

Büyükayı takımyıldızı sayesinde Kutup Yıldızını(Polaris) da rahatlıkla bulabiliyoruz ayının baş kısmından 5 birim yukarıya çıkarsak Küçükayı takımyıldızının kuyruğuna denk gelmiş oluruz, o da namı diğer Kutup Yıldızı(Polaris) oluyor.

BÜYÜKAYI’NIN TOPLUMDA YERİ NEDİR?

Büyükayı takımyıldızı en çok tanınan takımyıldızlardan biridir.  Spenser, HomerosTennyson ve Shakespeare, Cantat, Bertrand gibi pek çok şairin şiirlerinde Büyükayı’nın adı geçer. İncil’de bahsedilen üç astronomik varlıktan da birisidir Büyükayı.

MİTOLOJİK HİKAYE: BÜYÜKAYI NEDEN ASLA BATMAZ?

Bu yazımı büyükayı takımyıldızının kısaca  mitolojik hikayesini anlatarak sonlandırmak istiyorum hikayesi de şu şekilde;

Zeus bir gün Callisto’yu ormanda uyurken görür ve ona aşık olur. Zeus, Artemis’in kılığına girerek Callisto’nun yanına gidip birlikte olurlar. Bu birlikteliğin sonucunda Callisto hamile kalır ve Arcas adında bir erkek çocuğu Dünya’ya getirir. Bunu fark eden Artemis, sözünü tutmayan Callisto’yu büyük bir  ayıya çevirir. Callisto, artık avcıların peşinden koştuğu bir avdır.

Callisto’nun oğlu Arcas, on beş yaşına geldiğinde av esnasında hayvana dönüştürülmüş olan annesiyle karşılaşır ve yayını gerer. O anda Zeus her ikisini de göğe yerleştirir. Callisto Büyükayı, Arcas ise Arkturos yani Ayı Çobanı olur. Hera buna da öfkelenir ve deniz tanrıları Okeanos ile Tethys‘ten, yıldıza dönüşmüş olan ayının bir daha asla deniz sularında yıkanamamasını ister. Bu yüzden Büyük Ayı asla batmaz.

Cumali NEFŞİ

KAYNAKLAR

Büyükayı Takımyıldızı: Neden ayı denmiş?” için bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s