Gezegenlerin isimlerinin nerden geldiğini ya da anlamlarını hiç düşündünüz mü? Bu isimler rastgele verilmiş olamaz değil mi? Evet yanılmıyorsunuz. Hatta öğrendikçe gökyüzündeki o parlak nesnelere karşı bakış açınızı değiştireceğinize eminim. Bu arada gökyüzündeki bu gezegenlere bizim atalarımız Türkçe olarak ne diyorlardı sizce? “Çolpan” ya da “Sekendiz” kelimelerini daha önce duydunuz mu?

yumuşakça içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Gökyüzü, eski insanlar için çok daha ilgi çekici olmuştur. Bu konuda haksız sayılmazlar aslında. Vakit geçirecek televizyon, internet ve en önemlisi elektrik yoktu. Bu insanların en çok yaptığı şey geceleri ateş yakıp gökyüzünü izlemek ve bu parlak nesnelerden anlam çıkartmaya çalışmaktı. Belki de bizim ateş başında yıldızları izlerken duyduğumuz huzur, tarihteki o insanların bize bıraktığı genetik bir mirastır.

Geceleri yukarıda parlayan ve her gün değişen nesneleri gördüklerinde bunları hep ilahi cisimler olarak varsaymışlar, bazılarını tanrı olarak kabul etmişlerdir. Eski Türk astronomlar da gördükleri bu nesnelere kendi kültürleri çerçevesinde isimler vermişlerdir.

Türkçe isim olarak bakıldığında sadece gözlemlenebilir gezegen ve yıldızlara isim verebildikleri için sadece beş gezegenin Türkçe ismi vardır. Diğer üç gezegen için bu isimler sonradan öneri olarak kaynaklara sunulmuş, aslında bir geçerliliği yoktur. Ancak bilgi edinmek adına bunlardan da bahsedeceğim.

MERKÜR

Merkür, gezegenlerin içinde Güneş etrafında en hızlı dönen gezegendir. Antik zamanlardan beri bilinir ve bunu fark eden Romalılar bu gezegene hız ve ticaret tanrısı olan “Merkür” adını vermişlerdir. Yunanlılar ise yine bu gezegenin hızından dolayı tanrıların elçisi olan “Hermes” adını vermişlerdir.

elma, oturma, siyah, kapat içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Uygurlar Merkür gezegeninin uğurlu olduğunu düşünmüşler ve bu gezegen gözüktüğünde dilekler dileyip gerçekleşmesini beklemişlerdir. Bu yüzden bu gezegene “tilek (dilek)” ismini vermişlerdir.

Tileg Han isimli mitolojik karakterden ismini almıştır. Bir de bu gezegen için öneriler vardır. Her ne kadar resmi kaynaklar olmasa da bu gezegene “Erdenay” ismi de verilmiştir. Erdenay; Sibirya Türklerinde tanrının kişilerin bilmesini istedikleri iyi kararları kişilere ileten tin yani ruhtur. Tıpkı Yunan mitolojisindeki Hermes gibi.

Merkür = Hermes = Tilek = Erdenay

VENÜS

Bu gezegenin diğerlerine göre ayırt edici bir isim özelliği vardır. Gezegenler içinde kadın tanrıça ismi verilen tek gezegendir. Roma mitolojisine göre “Venüs” Yunan mitolojisine göre ise “Afrodit” tir. Bu iki mitolojik karakterde aşk ve sevgi tanrıçasıdır. Venüs gökyüzünde bir mücevher gibi parlamaktadır. İsmini neden tanrıçalardan aldığını tahmin etmek bu bağlamda zor olmasa gerek.

tava içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Türklerde ise “Çolpan”, “Zühre” gibi isimler almıştır ve atalarımız için de Venüs, güzel bir kadındır. Bu gezegen atalarımız içinde oldukça önemlidir. Bazı kaynaklarda ise güçlü, kudretli anlamına gelen “arklig” ismi verilmiştir. Bunun nedeni ise sabaha karşı gökyüzünde belirip diğer bütün yıldızların canını alıp onları söndürmesi inancından dolayıdır.

Venüs = Afrodit = Çolpan, Zühre

DÜNYA

Üzerinde yaşadığımız gezegen isim konusunda diğer gezegenlerden daha farklıdır. Hiçbir dilde eski tanrı ya da tanrıça karakterlerini almamıştır. Hemen hemen her dilde toprak, kaya gibi anlamları vardır. Eski Türklerde de durum farklı değildir. Yer, yeryüzü, cihan anlamlarını taşıyan kelimeler kullanılmıştır.

Dünya kelimesi de dilimize Arapçadan geçmiştir. “Deni” ve “dena” kelimelerinden türetilmiştir. Deni üzerinde yaşanılabilir şekilde yapılmış olan yer anlamına gelmektedir. Dena kelimesi ise “daha yakın, alçak yer” anlamına gelmektedir.

MARS

Ziyaret edebileceğimiz en muhtemel gezegen de tarih boyunca insanların ilgisini çekmiştir. Kızıl renginden dolayı hemen hemen her kültürde kan ve savaş ile bağdaştırılmış bu sebeple roma, savaş tanrısı olan “Mars” ismini verirken antik yunanda da yine savaş tanrısı olan “Ares” adı verilmiştir.

bitki, yuvarlak, kapat içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Marsın kızıl rengi eski Türklerin gözünden de kaçmamıştır. Ancak onlar bu rengi savaş dışında kıtlık, yokluk gibi kötü anlamlar yüklemişlerdir. Eski Türkçede “bakır sokum” ismi verilmiştir. Günümüzde de “kızıl gezegen” ifadesi sık sık bu gezegen için kullanılmaktadır.

Mars =Ares= bakır sokum

JÜPİTER

Gelelim gezegenlerin efendisi sayılabilecek devasa Jüpiter’e. Kendisi Güneş Sistemimizin en büyük gezegenidir. Eski insanlarda bunu fark etmiş ve bu büyüklüğe yakışır isimler vermişlerdir. Jüpiter, roma mitolojisinde tanrıların tanrısıdır. Birçok antik dizi ve filmlerde özellikle, tanrı olan Jüpiter’e dua ettiklerini de görebiliriz. Yunan mitolojisinde ise Zeus en büyük tanrıdır ve bu isim bu gezegene verilmiştir.

karanlık içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Eski Türk bilim insanları için bu gezegen, özellikle takvim belirlerken oldukça önemliydi. Jüpiter’in eski ismi “Erendiz” ya da “Erentüz” idi. Fakat XI. Yüzyıldan sonra “Onay” denilmeye başlanmıştır. Bugün bile Anadolu’da bu gezegene onay dendiğini duyabilirsiniz.

Jüpiter = Zeus = Erendiz

SATÜRN

Galileo’yu şaşkına çeviren gezegene geldik sıra. Çünkü bu gezegeni ilk gözlemlediğinde halkaları fark edemediği için 3 ayrı gökcisminin yan yana durduğunu düşünmüştür. İsmi ise roma mitolojisinde gökte değil yerde yaşayan tek tanrı olan Satürn olarak verilmiştir.

yemek takımı, kahve fincanı, bardak, tabak çanak içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Yunan mitolojisine göre ise ismi “Cronos” tur. Eski Türklerde ise net olmamakla birlikte bu gezegene “Sekendiz” isminin verildiği düşünülmektedir. Bu konudaki tartışmalar hala devam etmektedir.

Satürn = Cronos = Sekendiz

URANÜS 

Bu buz devi gezegenimizin adı Roma değil direk Yunan mitolojisinden adını almıştır. Renginin gökyüzüne benzemesinden dolayı gökyüzü tanrısı olan Uranüs ismini almıştır. Uranüs aynı zamanda mitolojiye göre tanrıların atasıdır.

beyaz, iç mekan, yumurta, karanlık içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Eski Türk astronomlar için bu gezegeni gözlemleme şansları olmadığından herhangi bir kaynakta bahsi geçmemiştir. Ancak resmi olmasa da “Altayhan” ismi öneri olarak dile getirilmektedir. Altayhan; Altay Dağları’nın efendisi olan güçlü bir ruhun adıdır.

NEPTÜN

Güneş sistemimizdeki en uzak gezegen olan Neptün ise adını renginden dolayı denizlerin tanrısı olan “Neptün” den almıştır. Yunan mitolojisinde ki ismi ise “Poseidon” dur.

karanlık, mavi, ışık içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Bir önerme olarak Türkçe’de Talayhan ismi önerilmektedir. Talayhan eski Türkçede denizler ile ilgilenen ruhtur. Zaten Talay, Öz Türkçede okyanus demektir.

PLÜTON

Gönlümüzün gezegeni olduğu için Plüton’a da küçük bir başlık açmak istedik. Renginden dolayı roma mitolojisinde yeraltı tanrısı olan “Plüton” ismi verilmiştir.

metin, yıldız, açık hava nesnesi, tava içeren bir resim

Açıklama otomatik olarak oluşturuldu

Yunan mitolojisinde ki karşılığı ise “Hades” tir.

Oğuzhan KAPLAN

Kaynaklar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s